Marteinn Lúther

Marteinn Lúther var þýskur munkur, prestur og guðfræðiprófessor sem hóf siðbótina árið 1517. Hann enduruppgötvaði þann sannleika að maðurinn réttlætist af trú einni, fyrir náð Guðs, en ekki með eigin verkum. Hann þýddi Biblíuna á þýsku svo almenningur gæti lesið hana sjálfur, og áhrif hans ná alla leið til Íslands þar sem lúthersk kirkja hefur verið þjóðkirkja í nær fimm aldir. Hann fæddist 10. nóvember árið 1483 í Eisleben í Þýskalandi og lést þar 18. febrúar 1546, 62 ára gamall.
Þrumuveðrið
Faðir Marteins, Hans Lúther, vann sig upp úr fátækt í námuvinnslu og vildi að sonurinn yrði lögfræðingur. Marteinn var góður námsmaður og hóf laganám í háskólanum í Erfurt. En í júlí árið 1505, þegar hann var á leið aftur til skólans, lenti hann í miklu þrumuveðri og eldingu sló niður rétt hjá honum. Skelfingu lostinn hrópaði hann: „Heilög Anna, hjálpaðu mér, ég skal verða munkur!“
Hann stóð við loforðið. Tveimur vikum síðar gekk hann í klaustur Ágústínusarmunka í Erfurt, föður sínum til mikillar reiði.
Leitin að náðugum Guði
Í klaustrinu reyndi Marteinn allt sem hann gat til að verða réttlátur frammi fyrir Guði. Hann fastaði, bað tímunum saman, svaf á köldu gólfi og játaði syndir sínar svo oft og svo lengi að skriftafaðir hans var orðinn þreyttur á honum. En hann fann engan frið. Hann sá Guð sem strangan dómara og hann vissi að hann gæti aldrei gert nóg. Hann sagði síðar að ef nokkur munkur hefði komist til himna með munklífi, þá hefði það verið hann.
Árið 1510 fór hann til Rómar og vonaðist til að finna þar heilagleika. Í staðinn sá hann spillingu og veraldarhyggju innan kirkjunnar sem særði hann djúpt. Árið 1512 varð hann doktor í guðfræði og prófessor í biblíufræðum við nýjan háskóla í Wittenberg.
Hinn réttláti mun lifa fyrir trú
Á meðan Marteinn undirbjó fyrirlestra um Sálmana og Rómverjabréfið glímdi hann við orðin „réttlæti Guðs“. Hann hataði þau, því hann skildi þau þannig að Guð refsaði syndurum með réttlæti sínu. En þegar hann las og hugleiddi Rómverjabréfið opnuðust augu hans. Hann skildi að réttlæti Guðs er gjöf sem Guð gefur þeim sem trúa. Það er ekki eitthvað sem við vinnum okkur inn heldur eitthvað sem við tökum á móti.
Rómverjabréfið 1:17
Því að réttlæti Guðs opinberast í því fyrir trú til trúar, eins og ritað er: "Hinn réttláti mun lifa fyrir trú."
Marteinn sagði síðar að honum hefði liðið eins og hann væri fæddur á ný og hefði gengið inn um opnar dyr í sjálfa paradís. Allt sem hann hafði reynt að vinna sér inn með verkum hafði Jesús þegar unnið á krossinum.
Efesusbréfið 2:8-9
Því að af náð eruð þér hólpnir orðnir fyrir trú. Þetta er ekki yður að þakka. Það er Guðs gjöf. Ekki byggt á verkum, enginn skal geta miklast af því.
Greinarnar 95
Á þessum tíma ferðaðist munkurinn Johann Tetzel um Þýskaland og seldi aflátsbréf. Fólki var sagt að með því að kaupa þau gæti það stytt dvöl látinna ástvina í hreinsunareldinum. Peningarnir fóru meðal annars í að byggja Péturskirkjuna í Róm. Marteinn sá að fólk var að kaupa sér falskt öryggi í stað þess að iðrast og trúa.
Þann 31. október 1517 setti hann fram 95 greinar gegn aflátssölunni og bauð til umræðu um þær. Hann ætlaði sér ekki að kljúfa kirkjuna heldur að kalla hana til iðrunar. En greinarnar voru prentaðar og á nokkrum vikum höfðu þær breiðst út um allt Þýskaland. Prentlistin, sem var tiltölulega ný uppfinning, gerði það að verkum að ekki var lengur hægt að þagga niður í einum manni.
Hér stend ég
Næstu ár kom Marteinn sífellt betur auga á hversu langt kirkjan hafði farið frá Biblíunni. Árið 1520 sendi páfinn honum bréf þar sem honum var hótað bannfæringu ef hann tæki ekki orð sín aftur. Marteinn brenndi bréfið opinberlega.
Í apríl 1521 var hann kallaður fyrir ríkisþingið í Worms, frammi fyrir sjálfum keisaranum. Bækur hans lágu á borðinu og hann var krafinn um að taka allt aftur. Hann bað um sólarhrings frest og bað alla nóttina. Daginn eftir svaraði hann að nema hann yrði sannfærður af Ritningunni eða skýrum rökum gæti hann ekkert tekið aftur, því samviska hans væri bundin Orði Guðs. Samkvæmt hefðinni endaði hann á orðunum: „Hér stend ég. Ég get ekki annað. Guð hjálpi mér. Amen.“
Jóhannesarguðspjall 8:32
og munuð þekkja sannleikann, og sannleikurinn mun gjöra yður frjálsa.
Biblían á móðurmálinu
Marteinn var lýstur útlagi og hver sem vildi mátti drepa hann. En á leiðinni heim létu vinir hans ræna honum og fela hann í kastalanum Wartburg. Þar dvaldi hann í dulargervi í um tíu mánuði og nýtti tímann til að þýða Nýja testamentið úr grísku á þýsku. Hann lauk því á aðeins um ellefu vikum og það kom út árið 1522. Árið 1534 kom öll Biblían út á þýsku. Í fyrsta skipti gat venjulegt fólk lesið Orð Guðs sjálft á eigin tungumáli.
Árið 1525 giftist Marteinn fyrrverandi nunnunni Katharinu von Bora. Heimili þeirra varð fullt af börnum, nemendum og gestum og hjónaband þeirra var fyrirmynd fyrir prestsheimili í lútherskum löndum. Marteinn samdi líka marga sálma, þar á meðal „Vor Guð er borg á bjargi traust“ sem byggður er á 46. Davíðssálmi og er enn sunginn í kirkjum um allan heim, líka hér á Íslandi.
Sálmarnir 46:2
Guð er oss hæli og styrkur, örugg hjálp í nauðum.
Lúther og Ísland
Siðbótin barst til Íslands á sextándu öld. Oddur Gottskálksson þýddi Nýja testamentið á íslensku og það var prentað árið 1540. Það er elsta bók sem varðveist hefur prentuð á íslensku. Árið 1584 kom svo Guðbrandsbiblía út á Hólum, öll Biblían á íslensku. Það má segja að sú hugsjón Lúthers að allir ættu að geta lesið Biblíuna á eigin máli hafi átt stóran þátt í því að íslenskan varðveittist.
Upphafið að endurreisn
Marteinn Lúther var ekki fullkominn maður. Hann gat verið harðorður og dómharður og sumt sem hann skrifaði á efri árum, ekki síst um Gyðinga, var rangt og hefur valdið miklum skaða. En Guð notaði hann til að opna aftur dyr sem höfðu verið lokaðar í mörg hundruð ár. William Branham kenndi að Guð hefði byrjað að endurreisa kirkjuna í skrefum, fyrst með réttlætingu af trú í gegnum Lúther, síðan með helguninni í gegnum John Wesley og loks með skírn heilags anda í hvítasunnuvakningunni. Lúther stóð við upphafið.
Marteinn lést 18. febrúar 1546 í Eisleben, sama bæ og hann fæddist í. Síðustu orðin sem hann skrifaði voru: „Vér erum betlarar, það er satt.“ Hann vissi að allt sem hann hafði var gjöf frá Guði.
Sendiboðar safnaðaraldanna
William Branham kenndi að Guð hefði sent hverri af sjö safnaðaröldunum í Opinberunarbókinni sinn sendiboða:
- Efesus: Páll postuli
- Smýrna: Íreneus
- Pergamos: Marteinn frá Tours
- Þýatíra: Kólumba
- Sardes: Marteinn Lúther
- Fíladelfía: John Wesley
- Laódíkea: William Branham
Ert þú tilbúinn?
Margir eru enn að reyna að vinna sér inn velþóknun Guðs, eins og Marteinn gerði í klaustrinu. En það er ekki hægt. Jesús hefur þegar greitt gjaldið. Réttlæti Guðs er gjöf og það eina sem þú þarft að gera er að taka á móti henni í trú. Ef þú hefur ekki gert það enn, gerðu það í dag.
„Verið minnugir leiðtoga yðar, sem Guðs orð hafa til yðar talað. Virðið fyrir yður, hvernig ævi þeirra lauk, og líkið eftir trú þeirra. Jesús Kristur er í gær og í dag hinn sami og um aldir.“ Heb 13:7-8
